این روزها خیلی‌ها قبل از اینکه سراغ وکیل بروند، سؤال حقوقی‌شان را از هوش مصنوعی می‌پرسند. کار هم ساده است؛ ماجرا را توضیح می‌دهند و می‌پرسند: «الان چه کار کنم؟»، «حق با کیه؟» یا «برای این موضوع چه لایحه‌ای بنویسم؟»
اما یک نکته مهم وجود دارد: جوابی که از هوش مصنوعی می‌گیرید، تا حد زیادی به نحوه سؤال پرسیدن شما بستگی دارد.
مجموعه وکیلسان پس از دو سال ارائه خدمات حقوقی هوش مصنوعی به کاربران خود، به تجربیاتی دست یافته که ارائه آن به کاربران می تواند تعامل آنها را در ایجاد پرس وجو های حقوقی از هوش مصنوعی بهبود بخشیده و در نهایت نتیجه بهتری عاید ایشان گردد. در ادامه بخشی از این تجربیات را می خوانید.
گاهی مشکل از خود پاسخ نیست؛ اطلاعاتی که به هوش مصنوعی داده شده ناقص یا اشتباه است. در نتیجه ممکن است پاسخی بگیرید که در ظاهر منطقی است، اما با جزئیات پرونده شما جور درنمی‌آید.
اگر می‌خواهید از هوش مصنوعی برای بررسی یک موضوع حقوقی استفاده کنید، این هفت اشتباه را جدی بگیرید.
۱. سؤال را خیلی کلی مطرح می‌کنیم
یکی از رایج‌ترین اشتباه‌ها این است که فقط بنویسیم:
«من از شخصی طلب دارم، چطور پولم را بگیرم؟»
این سؤال اطلاعات کافی برای یک پاسخ دقیق ندارد. مشخص نیست طلب بابت چه چیزی است، قرارداد وجود دارد یا نه، چک یا سفته‌ای در میان است یا خیر، سررسید چه زمانی بوده و اصلاً چه مدارکی در اختیار شماست.
بهتر است سؤال را با جزئیات ضروری مطرح کنید. مثلاً:
«در سال ۱۴۰۳ مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان به شخصی قرض دادم. یک رسید دستی با امضای او دارم و قرار بوده پول را تا پایان سال برگرداند، اما تاکنون پرداخت نکرده است. هیچ چک یا سفته‌ای هم ندارم. برای مطالبه وجه چه اقدامی می‌توانم انجام دهم؟»
همین چند جمله می‌تواند کیفیت پاسخ را کاملاً تغییر دهد.
۲. بخشی از ماجرا را که به ضررمان است نمی‌گوییم
این اشتباه خیلی طبیعی است. وقتی کسی درباره پرونده خودش سؤال می‌کند، معمولاً اتفاقات را از زاویه دید خودش تعریف می‌کند و ممکن است بعضی جزئیات را مهم نداند.
مثلاً می‌گوید:
«من ماشینم را فروختم ولی خریدار پول را کامل نداده. می‌توانم معامله را فسخ کنم؟»
اما اگر در ادامه مشخص شود که خودش خودرو را تحویل داده، بخشی از پول را گرفته و برای باقی‌مانده هم مهلت داده شده، تحلیل موضوع می‌تواند متفاوت باشد.
هوش مصنوعی باید کل ماجرا را بداند، نه فقط قسمت‌هایی که به نفع شماست.
اگر قراردادی دارید، تاریخ‌ها، نحوه پرداخت، پیام‌های مهم، اظهارنامه، رأی دادگاه یا هر اتفاقی که ممکن است روی موضوع اثر بگذارد را هم مطرح کنید.
۳. تصور می‌کنیم هوش مصنوعی خودش همه جزئیات پرونده را می‌داند
هوش مصنوعی ذهن‌خوان نیست.
اگر بنویسید:
«در پرونده من طرف مقابل خیانت در امانت کرده، چه دفاعی داشته باشم؟»
بدون اینکه بگویید چه مالی، در چه شرایطی و چگونه در اختیار طرف مقابل قرار گرفته، پاسخ ناگزیر کلی خواهد بود.
در سؤال حقوقی بهتر است اطلاعات را مرحله‌به‌مرحله ارائه کنید:
- موضوع اختلاف چیست؟
- چه کسانی درگیر هستند؟
- چه اتفاقی افتاده؟
- چه قراردادی وجود دارد؟
- چه مدارکی دارید؟
- تاکنون چه اقدامی انجام شده؟
- پرونده در چه مرحله‌ای است؟
البته لازم نیست اطلاعات شخصی و غیرضروری مثل کد ملی یا اطلاعات محرمانه را وارد کنید. جزئیات حقوقی مهم‌تر از مشخصات هویتی هستند.
۴. جواب هوش مصنوعی را عیناً به دادگاه ارائه می‌کنیم
این یکی از خطرناک‌ترین اشتباه‌هاست.
هوش مصنوعی می‌تواند در فهم موضوع، پیدا کردن مسیرهای احتمالی، تنظیم پیش‌نویس لایحه یا مرتب کردن استدلال‌ها کمک زیادی کند؛ اما متن تولیدشده نباید بدون بررسی وارد پرونده شود.
ممکن است یک ماده قانونی به موضوع شما ارتباط مستقیم نداشته باشد، رأی مورد اشاره مربوط به شرایط متفاوتی باشد یا یک استدلال با جزئیات پرونده شما سازگار نباشد.
مثلاً اگر از هوش مصنوعی بخواهید:
«برای من یک لایحه دفاعیه بنویس»
بهتر است بعد از دریافت متن، دوباره سؤال کنید:
«استدلال‌های این لایحه را با توجه به قوانین ایران بررسی کن و مواردی را که نیاز به اصلاح یا مستند قانونی دقیق دارند مشخص کن.»
این مرحله دوم می‌تواند جلوی بسیاری از اشتباهات را بگیرد.
۵. تاریخ‌ها و جزئیات مهم را حذف می‌کنیم
در مسائل حقوقی، یک تاریخ ساده گاهی اهمیت زیادی دارد.
مثلاً اینکه قرارداد چه زمانی امضا شده، تعهد چه تاریخی باید انجام می‌شده، اظهارنامه چه زمانی ارسال شده یا دادخواست چه تاریخی ثبت شده، ممکن است در تحلیل موضوع مؤثر باشد.
به جای اینکه بنویسید:
«چند سال پیش این اتفاق افتاد.»
اگر تاریخ دقیق را می‌دانید، بنویسید:
«قرارداد در تاریخ ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ امضا شد و قرار بود مبلغ تا ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ پرداخت شود.»
همین دقت، پاسخ را از یک جواب عمومی به یک بررسی کاربردی‌تر نزدیک می‌کند.
۶. فقط یک بار سؤال می‌پرسیم و همان جواب را قطعی می‌دانیم
سؤال حقوقی معمولاً با یک پرسش و یک پاسخ تمام نمی‌شود.
اتفاقاً یکی از بهترین روش‌ها این است که از هوش مصنوعی سؤال‌های تکمیلی بپرسید.
مثلاً ابتدا بپرسید:
«با این شرایط، چه حقوقی دارم؟»
بعد ادامه دهید:
«اگر طرف مقابل بگوید مبلغ را قبلاً پرداخت کرده، وضعیت چه می‌شود؟»
یا:
«اگر قرارداد فقط امضای طرفین را داشته باشد و شاهد نداشته باشد، چه نکته‌ای مهم است؟»
یا:
«برای اثبات ادعای من چه مدارکی اهمیت بیشتری دارد؟»
با این روش، موضوع از چند زاویه بررسی می‌شود و احتمال اینکه نکته مهمی از قلم بیفتد کمتر خواهد شد.
۷. سؤال را طوری می‌پرسیم که دنبال تأیید نظر خودمان باشیم
گاهی سؤال واقعی ما این نیست که «قانون چه می‌گوید؟»؛ بلکه می‌خواهیم هوش مصنوعی تأیید کند که خودمان درست فکر می‌کنیم.
مثلاً:
«طرف مقابل قطعاً مقصر است، درست می‌گویم؟»
این نوع سؤال از ابتدا پاسخ را به یک سمت هدایت می‌کند.
بهتر است بی‌طرفانه بپرسید:
«با توجه به این شرایط، استدلال‌های موافق و مخالف ادعای من چیست و طرف مقابل چه دفاعی ممکن است مطرح کند؟»
این سؤال بسیار مفیدتر است؛ چون به جای اینکه فقط نقاط قوت خودتان را ببینید، نقاط ضعف احتمالی پرونده را هم پیدا می‌کنید.
یک فرمول ساده برای پرسیدن سؤال حقوقی
اگر نمی‌دانید چطور موضوعتان را برای هوش مصنوعی توضیح دهید، از این الگو استفاده کنید:
ماجرا + تاریخ‌ها + قرارداد یا توافق + اقدامات انجام‌شده + مدارک + سؤال دقیق
مثلاً:
«در تاریخ ... با شخصی قراردادی برای ... منعقد کردم. طبق قرارداد قرار بود ... اما طرف مقابل ... . من مدارک شامل ... را در اختیار دارم و تاکنون ... انجام داده‌ام. با توجه به این شرایط، اولاً وضعیت حقوقی موضوع چیست؟ ثانیاً چه اقداماتی می‌توانم انجام دهم؟ ثالثاً چه مدارکی برای اثبات ادعای من اهمیت بیشتری دارد؟»
این مدل سؤال، خیلی بهتر از یک جمله کوتاه مثل «چطور شکایت کنم؟» نتیجه می‌دهد.
در نهایت؛ هوش مصنوعی را درست استفاده کنیم
هوش مصنوعی می‌تواند برای فهم بهتر مسائل حقوقی، بررسی اولیه یک موضوع، پیدا کردن پرسش‌های مهم، آماده‌سازی پیش‌نویس و نظم دادن به مطالب ابزار مفیدی باشد.
اما هرچه موضوع پیچیده‌تر و حساس‌تر باشد، اهمیت بررسی دقیق قوانین، اسناد و شرایط واقعی پرونده بیشتر می‌شود. بنابراین پاسخ هوش مصنوعی را نباید صرفاً به دلیل اینکه با اطمینان بیان شده، قطعی و نهایی فرض کرد.
اگر می‌خواهید از هوش مصنوعی برای یک سؤال حقوقی استفاده کنید، به جای اینکه فقط بپرسید «حق با کیست؟»، کل ماجرا را دقیق تعریف کنید و از آن بخواهید نقاط قوت، نقاط ضعف و گزینه‌های احتمالی شما را هم بررسی کند.
وکیلسان هم می‌تواند در همین مرحله به شما کمک کند؛ موضوع حقوقی خود را با جزئیات مطرح کنید و درباره قرارداد، دادخواست، لایحه، شکایت یا سایر مسائل حقوقی سؤال بپرسید.
توجه: پاسخ‌های هوش مصنوعی می‌تواند برای بررسی اولیه و افزایش آگاهی حقوقی مفید باشد، اما در پرونده‌های مهم یا پیچیده بهتر است اسناد و شرایط اختصاصی پرونده نیز به‌صورت دقیق بررسی شود.
